Şubat 24, 2006

Vikipedia:Taksokutu

Vikipedi, özgür ansiklopedi

Jump to: navigation, search

Bu madde taksonomi kutularının nasıl okunacağı konusunda fikir vermektedir.

Bir "taksonomi kutusu oluşturmak ya da girmek" konusunda yardım almak için Wikipedia:WikiProject Tree of Life/taxobox usage başlığına bakabilirsiniz. Bu konuda fikir belirtmek ve fikir alış verişinde bulunmak ya da bir makaleye taksonomi kutusu eklenmesini istiyorsanız Wikipedia talk:WikiProject Tree of Life bağlantısını izleyin.

Taksonomi kutuları, bir canlının ya da canlılar grubunun bilimsel sınıflandırmadaki yerine ilişkin tablolardır. 2005 yılı itibarıyla İngilizce Wikipedia'da 10,000'den fazla taksonomi kutusu bulunmaktadır.

Taksonomi kutularının nasıl okunacağı, sağdaki tablo (Colorado potato beetle başlıklı maddede yer alan taksonomi kutusu) ile örneklenmeye çalışılırsa;

  1. Kutunun üzerindeki başlık canlının bilinen (dildeki adı veya bilimsel adı) adıdır.
  2. Bir çok tür için, bu satır türün conservation status'ünü göstermektedir. Bu satır, bu türün hayatta kalma olasılığının göstergesi olarak okunabilir. Bu tabloya göre "The Colorado potato beetle" "Secure"dür: yani yakın zamanda bu türün yaşamını sürdürebilmesini engelleyebilecek bir risk bulunmamaktadır. Yokolma tehlikesi bulunan türler için, Wikipedia'da IUCN Red List of Threatened Species bağlantısında yer verilen "status"ler kullanılır.
  3. Türün tipik bir üyesinin resmi
  4. Taksonomi kutusunun bu ve izleyen kısmı, söz konusu (maddeye konu olan) canlının ya da canlının bilimsel sınıflandırmasına, canlılar dünyasındaki yerine ilişkindir. Burada, canlının ait olduğu taksonomik birim belirtilmiştir. Taksonomi konusunda bir anlaşmazlık ya da belirsizlik söz konusu olduğunda, bu kısımda güncel olarak bilinen taksonomi kullanılmaktadır.
  5. Sınıflamanın sol kısmında canlının takson basamakları, sağ kısmında ise bu canlıya ilişkin taksonlara yer verilmiştir. Tür ortak özelliklere sahip olan ve kendi aralarında döllenerek üreyebilen canlıları içeren bir populasyondur. Birbiri ile ilişkili türler topluluğu cins olarak adlandırılır. Birbiri ile ilişkili cinsler ise bir familyaya mensuptur. Taksonomide genellikle, bu tabloda olduğu gibi yedi ana takson kullanılmaktadır ancak daha kapsamlı bilgi verilmek istendiğinde daha küçük taksalara da yer verilebilmektedir. Örneğin, familya ile cins arasında "alt aile"ye de yer verilebilmektedir.
  6. Binominal isimlendirme, bir türün bilimsel adını gösterir. Bir türün binominal adı türün ait olduğu cins ve türün adından oluşur. İki isimli (binominal) adlandırmada kullanılan isimin başka bir canlı için de kullanılmayan bir isim olmasına dikkat edilmelidir. Yani, bilim adamları Colorado potato beetle'dan bahsederken Leptinotarsa decemlineata ismini kuşku duymadan kullanabiliyor olmalılar. Biyologlar iki isimli sınıflamada bazı kodlar kullanılar. Bu kodlar sınıflamada tekliği sağlar (bkz. International Code of Zoological Nomenclature). İkili adlandırmada Latince ya da Latin alfebesi kullanılır (Bu, bilimsel sınıflandırma çalışmalarının oldukça revaşta olduğu dönemde 18. yüzyıl bilimsel yayınlarda genellikle Latince kullanılmış olmasından kaynaklanmaktadır). Colorado potato beetle örneğinde, Leptinotarsa sözcüğü is Latinized Greek meaning "delicate feet"; decemlineata is Latin, meaning "ten-striped".
  7. Below the binomial name is the authority for that name — the first person to publish the name together with a description of the organism (or a reference to such a description). In this case the name Leptinotarsa decemlineata was first used by US naturalist Thomas Say (1787–1843) in the first volume of his American Entomology, or Descriptions of the Insects of North America, published in 1824. The lack of parentheses around the name is a convention meaning that the species remains in the genus to which Say assigned it. (Parentheses would indicate that the species is now considered to belong to a different genus.)
  8. The species appears again in abbreviated form. Above the species are the "higher taxa" to which it belongs:
  9. The genus Leptinotarsa contains more than 30 species of beetle, the most well-known being the Colorado potato beetle and the False potato beetle, Leptinotarsa juncta.
  10. Chrysomelidae is the family of leaf beetles. This family contains more than 35,000 described species of plant-eating beetles.
  11. Coleoptera is the order of beetles, containing more than 350,000 described species. Beetles have a pair of hard wing-cases (elytra) which cover their true wings.
  12. Insecta is the class of insects, containing more than 800,000 described species. Insects have three segments (a head, a thorax, and an abdomen) and six legs.
  13. Arthropoda is the phylum of arthropods, which have a segmented body, jointed legs and a hard exoskeleton.
  14. Animalia is the kingdom of animals, which are multicellular, generally capable of locomotion and responsive to their environment.

It should be emphasized that the scientific classification of an organism is a scientific hypothesis. It may be confirmed or refuted by new evidence. A new study may demonstrate that the Colorado potato beetle is not a single species, but a group of very closely related but separate species; perhaps a cryptic species complex. A taxonomist may look in detail at the species in the family Chrysomelidae and propose a new classification splitting that family into several smaller ones.